21-րդ դարի գրական գեղը գրառումս փաստորեն մեծ արձագանք ունեցավ: Փաստորեն գրականությունը և մասնավորապես հայ գրականությունը ու նրա ներկա վիճակը ոչ շատ, բայց որոշակի քանակի մարդկանց հետաքրքրում է: Քննարկումները բուռն էին, չնայած` ոչ բովանդակային` նույնիսկ անձնական հարթության, ինչն ինձ համար նորմալ է:
Գրականությունը անձերի մասին է, իսկ գրականություն կարդացողները պետք է, որ անձեր լինեն` եթե ոչ անհատներ: Գրում եմ ու ինքս էլ գիտեմ, որ արձագանքները անկապ են լինելու, որ թեման Հայաստանի համար մի փոքր չհասունացած է, որ էլի կհայտնվեն հայրենապաշտպաններ ու ավանդապաշտներ, քաոտիկ ազատներ և ազատությունը սխալ ընկալող քաոսներ:
Ես հայրենասեր եմ արտահայտությունը արդեն զզվանք է առաջացնում ինձ մոտ: Այ էս կաղապարի տակ մեծանում է մի ամբողջ հասարակական շերտ ու սերունդ: Վտանգը. Էտ կաղապարից դուրս էլ ոչինչ չի տեսնում այդ շերտը: Հիմա գնամ մեր գրականությանը: Ու իմ դիրքորոշումը ձևակերպեմ հենց այնպես, ինչպես պետք է` առանց ոչ այնքան կոպիտ լինելու փափկասուն փորձերի:
Հայ գրականությունը տեղային, լոկալ մտածողության հետադեմ ու ոճաբանությամբ հնաոճ գրականություն է, որը պատմում է հայի մասին, որտեղ հայը, ինչ-որ վեհ ու արիական երևույթ է, որի միակ արատը իր մեջ դավաճանի ու ոչ հայրենասերի հատկանիշով հերոսներ ունենալն է: Սա առաջին կաղապարն է ու թեմատիկ բալաստը մեր գրեթե բոլոր գրողների: Երկրորդ` պատմական անցյալ ու հերոսական պատմություններ, երրորդ` ցեղասպանություն ու տանջանք, աքսորյալներ ու տեղահանվածներ, ողբ ու լաց ու էլի առանց մարդկային պատմությունների: Միայն հայրենասերներ ու հայրենանվերներ, որոնք սպանում են բոլորին ու ամեն ինչ հանուն հայրենիքի: Հիմա փորձենք ակցիա անել: Դուք ոչ շատ երկար տողեր, բայց տեղադրում եք հայ գրական ստեղծագործություններից հատվածներ, որտեղ երևում է մարդը ու իր աշխարհը, բայց դրանք չպետք է լինեն կոնտեքստից կտրված: Սպասում եմ:
Այ այ այ, հրետանին ծանր էր: Վերցնել ու պապուպապերին սենց ապտակել… ի՜նչ հանդգնություն…
Միևնույն ժամանակ այսպիսի համարձակությունը ավելի դուրեկան է քան ասենք Ախթամարի անհույս պատմությունը: Ինչու չառաջարկել օրինակ սեքսը հայ գրականության մեջ թեման (ափսոս ես նմուշ չունեմ բայց համոզված եմ ավելի հայ գրքասերներ կգտնվեն). թող ով ինչ կարդացելա գրի առնի, մինչև երկրորդ հարցադրման հասունացումը: Նույնիսկ Երևանի 50° ամառը ջերմադիմացկուն հայուհիներին չի՞ տաքացնում: Միգուցե գրականությունից սկզբնավորվել…
Դու բարձր մտքեր ունես թեպետ
Եվ մտքերիդ պես բարձր ճակատ,
Քո հոդվածների էջերից սակայն
Նայում է ահա մի ֆելտֆեբե`լ:-
Ե.Չարենց,1929թ.
Արտյոմ, իսկ դուք ինչի մասին կգրեիք, բացի ձեր թվարկածներից:Համամիտ եմ, որ թեմաները հնացած են, ես էլ շատ ժամանակ չեմ կարողանում կարդալ.մեկը հերոս է, մյուսը թշնամի, էն մեկը միշտ լացող, կամ սենտիմենտալ… Ինձ համար ամենատհաճը Րաֆֆու <>-նը կարդալն էր…Խնդրում եմ մի հարցի պատասխանեք ինչով է արտասահմանյան գրականությունը գերում հայ ընթերցողին, նաև ինձ:Ես մտածում եմ` հետաքրքրությունը, արկածայինը, խենթությունը , առաջին հայացքից անհասկանալի թվացողը…Իսկ դուք??
Օրինակ Գյոթեի Ֆաուստը ինձ միշտ տանում էր իր հետևից, անընդհատ ուզում էի կարդալ, իմանալ, թե վերջը ուր է հասնելու, Մեֆիստոֆելը նրանից ինչ է ուզում…այ դա է գրականություն…
Մոռացել էի, որ չակերտով բառ չգրեմ, գերլ էի` Րաֆֆու Կուսագրություն շարքը
Միտքը ման էր ածում գյուղի ծանոթ տներում, աղջիկներին վերհիշում: Մի պահ թվում էր իրեն, որ լավ կլինի, եթե կնիկ ունենա, իրիկունը տուն գա, մեկը լինի, որ տաք ապուր եփի և տեղաշորը փռի: Բայց հարմար աղջիկ չէր գտնում: Չէին տա, գեղում իրենից լավ և ունևոր մարդ շատ կար:
Մամինը եռում էր, քոր էր զգում և քնաթաթախ երկար եղունգներով քորում էր մարմինը, ինչպես եզն էր քորում վիզը՝ մի հաստ քարի կամ սյունի քսելով: Միտն էր բերում և կաղ աղջիկը պառավ, և հետո միտքը մեղրաճանճի պես թռնում էր ուրիշ ծաղիկի վրա, շնչում նոր բույրը:
Ակսել Բակունց. Այու Սարի Լանջին: Իմ կարծիքով հայ գրականության ամենաուժեղ պատմվածքներից մեկը եթե ոչ ամենաուժեղը:
*Մարմինը ոչ թե Մամինը
Իհարկե բազում օրինակներ կարող եմ բերել, բայց բերում եմ հանրության մեջ ազգայնամոլի անուն ունեցողի միայն մեկ խոսքը:
Ես տեսա ստրուկը ազատության մեջ եւ գարշեցի մարդկանց, եւ տեսա ազատը ստրկության մեջ եւ պաշտեցի նրան: Գարեգին Նժդեհ
Քեզ մի կարծիր այն,ինչ որ չես. Մի չափազանցիր կարողություններդ,մի խաբիր քեզ,կյանքը մի օր պիտի փորձի դնի ուժերդ:
Սա հեղինակին է ուղղված, բայց գրված է տարիներ առաջ հայ գրողի կոմից:
Ու մի բան էլ ես ավելացնեմ Նժդեհից,տես սրա ինչը համամրդկային չէ, ազգային է ու միայն հային է վերաբեորւմ?
-Ողորմելիորեն տկար էակը չէ մարդը, որպիսին ճգնում է այն ներկայացնել
նյութապաշտական կարճատես գիտությունը: Նա գրեթէ ամենակարող է, երբ
գիտակցում է, թէ իր մէջ թաքուն ուժերի մի ամբողջ ծով կա, որից
ազատորեն օգտվում է ինքնաճանաչ անհատը: /Գարեգին Նժդեհ/
Հեղինակ ջան, դու իրավունք ունես աղբարկը նետես հայ գրականությունն այն դեպքում, եթե ամբողջությամբ կարդացել ես: Իսկ դու ինչ ես կարդացել?: Ամենաազգայնական համարվող Նժդեհի խոսքերն եմ գրում, մեկնաբաննություններն էլ քեզ եմ թողնում, թե սա միայն հային է բնորոշ թե համամաչդկային է:
-Ես տես ստրուկը ազատության մեջ եւ գարշեցի մարդկանց, եւ տեսա ազատը ստրկության մեջ եւ պաշտեցի նրան: Գ.Ն
Hargeli Ani
Arajin@, vor kuzei sheshtadrel Garegin Njdheh@ grox che /baris bun imastov/ na mtacox e ev qo mejberumnern el traktat en kam asenq menagrutyun, aforizm, bayc voch grakanutyun. Mi qich kopit e hnaravor e hnchum, bayc Astvacashunch@ grakanutyun che` chnayac tpagrvum e u girq e, inch vor meki hamarel Surb Girq@ /orinak indz hamar/
Erkrord@, inch veraberum e amboxj grakanutyun@ kardacac linelun. Amboxj grakanutyun@ anhnar e kardal mi amboxj kyanqi @ntacqum. Es, iharke chem kardacel amboooxj hay grakanutyun@, u da uni ir obyektiv patcharner@ /vorovhetev mec mas@ kardalu ban chi, vorovhetev kardum em u aktual chi, indz chem gtnum, koxqinis chem tesnum, chem zgum ayn inch petq e zgam/. Es kardacel em dra mec mas@, ayn hexinaknerin u ayn gorcer@, voronq hancharex en hamarvum, naev ayn hexinaknerin u ayn gorcer@, voronq, aynqan el haytni chen u aynqan el shat mard che, vor kkarda erbeve.
errord@. es vochinchel axbarkx@ chem netum es cuyc em talis bacer@ /im sepakan hamest karciqov/, tuyl koxmer@, ayn inch indz anhangstacnum e, ayn inch im dur@ chi galis, ayn inchi masin arje mtacel, ayn inch stexcum e mez u mer tesak@, mtacelakerp@, aprelakerpn u varq@…isk duq goh eq mer varqic, mer nerka vichakic, mer ashxarhayacqic u mer aprelakerpic, inchu che naev socialakan u finansakan hnaravorutyunneric u kargavichakic. Ayd amen@ stexcum e mer grakanutyun@ naev, vorovhetev sa mer mtacoxutyan u hetevabar naev gorcelakerpi, hetevabar naev bolor volortnerum u gorcuneutyan himqeric e. dzez amen inch gohacnum e?
Hargeli Ani
Arajin@, vor kuzei sheshtadrel Garegin Njdheh@ grox che /baris bun imastov/ na mtacox e ev qo mejberumnern el traktat en kam asenq menagrutyun, aforizm, bayc voch grakanutyun. Mi qich kopit e hnaravor e hnchum, bayc Astvacashunch@ grakanutyun che` chnayac tpagrvum e u girq e, inch vor meki hamarel Surb Girq@ /orinak indz hamar/
Erkrord@, inch veraberum e amboxj grakanutyun@ kardacac linelun. Amboxj grakanutyun@ anhnar e kardal mi amboxj kyanqi @ntacqum. Es, iharke chem kardacel amboooxj hay grakanutyun@, u da uni ir obyektiv patcharner@ /vorovhetev mec mas@ kardalu ban chi, vorovhetev kardum em u aktual chi, indz chem gtnum, koxqinis chem tesnum, chem zgum ayn inch petq e zgam/. Es kardacel em dra mec mas@, ayn hexinaknerin u ayn gorcer@, voronq hancharex en hamarvum, naev ayn hexinaknerin u ayn gorcer@, voronq, aynqan el haytni chen u aynqan el shat mard che, vor kkarda erbeve.
errord@. es vochinchel axbarkx@ chem netum es cuyc em talis bacer@ /im sepakan hamest karciqov/, tuyl koxmer@, ayn inch indz anhangstacnum e, ayn inch im dur@ chi galis, ayn inchi masin arje mtacel, ayn inch stexcum e mez u mer tesak@, mtacelakerp@, aprelakerpn u varq@…isk duq goh eq mer varqic, mer nerka vichakic, mer ashxarhayacqic u mer aprelakerpic, inchu che naev socialakan u finansakan hnaravorutyunneric u kargavichakic. Ayd amen@ stexcum e mer grakanutyun@ naev, vorovhetev sa mer mtacoxutyan u hetevabar naev gorcelakerpi, hetevabar naev bolor volortnerum u gorcuneutyan himqeric e. dzez amen inch gohacnum e?
Ես էլ Անիի հարցը ուղղեմ հեղինակին`իսկ դու ի՞նչ ես կարդացել հայ գրականությունից:
հեղինակ ջան ես չեմ գրել թե գրականությունից մեջբերում եմ անում, ես ուղղակի ազգայնամոլ համարվող մարդու մտքերն եմ գրել:) իսկ գրականությունից օրինակ գրելը անիմաստ է, քանի չգիտեմ դու ինչ ես կարդացել առհասարակ: լավ որ շատ ես ուզում ,հարց ՀԻն աստվածները կարդացել ես? դրա ինչն է գեղ, գաւառական? միթե համամարդկային չէ?
Բացի այն, որ մեր գրականությունը գեղական է ու մարդը չի երեւում այդ գրականության մեջ, կա նաեւ մեկ այլ ցավալի բան` մենզնից շատերը չեն գիտակցում այդ ամենը: Ցավալի է նաեւ այն, որ մենք բանավեճի կուլտուրա չունենք: Հեղինակը հստակ առաջարկում է` գրել հայ գրականությունից կարճ տողեր, որտեղ երեւում է մարդը, իսկ բոլորը հարցնում են թե ինչ է կարդացել հեղինակը, որ էդքան “լկտիություն” է ունեցել գրել իր մտածածը: Սա իմ կարծիքով դեմագոգիա է:Եթե ձեր տրամաբանությամբ նայենք, ապա Վիլիամ Սարոյանին կարող է քննադատել միայն Շեքսպիրը? Խնդալու ա: Ես որպես հայ մարդ ու ընթերցող, որ հայ գրականությունից կարդացել եմ նույնիսկ Նար-Դոսի անիմաստ գործերն ու Զարզանդ Դարյանի գեղական պատմավեպերը, ասում եմ հայ գրականությունից ես կայֆ չեմ ստանում: Իմ մտահորիզոնը էդ գրականությունից չի լայնանում:
Չարենցն ու Բակունցը բացառություն են….
Ինձ շրջապատող մարդկանց կազմը մնայուն չէ. ոմանց հաջողվում է առաջ անցնել, մյուսները, հակա-ռակը, ետ են ընկնում, առավել դժբախտներն էլ գահավիժում են անդունդը։ Սակայն տեղաշարժերն այնքան հաճախակի չեն, և իրար կողք կանգնածները հասցնում են մտերմանալ, թեև այդպես էլ՝ միմյանց երբեք լիովին չեն վստահում. մտերմությունը՝ մտերմություն, բայց շարժասանդուղքն ունի իր օրենքները, որոնք ստիպում են միշտ աչալուրջ լինել, կանխելու համար ուզած անակնկալ։ Լիովին վստահել նույնիսկ եղբորդ չես կարող։ Կարգին քունը մեզ համար չէ. քնում ենք կիսախուփ աչքերով, ականջներս ձայնի պահած։ Բավական է մի անսովոր շարժում կամ ձայն՝ մենք արդեն արթուն ենք ու սթափ:
Հատված Գրիգոր Խանջյանի Շարժասանդուղք պատմվածքից է: Անպայման կարդացեք, խորհուրդ ոմ տալիս, սա ժամանակակից հայ գրականության լավագույն գործերից է, ըստ իս:
Մոռով լիքը կռատուկի թերը փորին պահած`տղան չտեսավ դույլը եղնիկների գահի մոտ,ուր դրել էր ինքը և մտքի մեջ զգացել,որ ինքն ահա քաղում է իր մոռը իր մոռուտում,իր եղնիկների մոտ:Տղան չգտավ նաև մոռի դեղնականաչ թուփը և կարծեց սխալվել է:Մոռի մենավոր մի թուփ կար,բայց դեղնականաչ չէր:Քիչ հեռվում մենավոր եղինջն էր դեղնականաչ:Շողն ուրեմն սահել էր մոռի թփից,գնացել ընկել էր եղինջին ու դարձրել դեղնականաչ:Տղան,ոչ,չէր սխալվել տեղն այն տեղն էր,ուր նա դրել էր դույլը:
Հրանտ Մաթևոսյան,ՍԿԻԶԲԸ
Մարդ ու անասուն իրարից ջոկվում են հիշողությամբ:Հիշոզությունը դրած է անասունի և մարդու արանքում:Հիշողության մեջ ես`ուրեմն վառվում ես,հաշիվներ ունես,անհանգիստ ես-հիշողության մեջ չես`հրե’ն բաց դաշտում կովն արածում է առանց հիշողությունների,իսկ հորթին երեկ են մոռթել:
Հ.Մաթևոսյան,նույն տեղը
…Բայց կլինի մի գիշեր-ու հմայքով նաիրյան
Կբարձրանա մշուշից մանկաժպիտ քո Արան:
Նորի’ց հոգիտ անսփոփ կարոտանքով կվառվի-
Ու սարսափով մի անօգ`նորից կելնես դու կռվի:
Եվ որպեսզի չտրվի նա ախտաժետ քո հրին-
Ոտքի կելնե նրա հետ հազարամյա Նայիրին:
Եվ դաշտերում Նայիրի կպարտվի նորից նա,
Կնահանջե զորքը հետ,երկիրը քեզ կմնա:
Նա կմեռնի,որպես զոհ-բայց չե`ս հաղթի դու նրան.
-Դառն է խորհուրդը սիրո,շամբշոտաշուրթ
Շամիրամ…
Ե.Չարենց,ՇԱՄԻՐԱՄ,1920թ.
Որոշ կետերում համամիտ եմ քեզ հետ, թեեւ կա մի պարզ ճշմարտություն, որից չես փախնի` ՑԱՆԿԱՑԱԾ ԱՊԱԳԱ ԻՐ ԱՆՑՅԱԼՆ ՈՒՆԻ: Էնպես որ, կարծում եմ, որ ներկա գրական դաշտում մենք հնձում ենք այն, ինչ ցանել ենք:Մենք պարզապես մի ազգ ենք, շատ տարօրինակ յուրահատկությամբ` խոսում ու գովերգում ենք այն մասին, ինչն ընդունելի է հասարակության կողմից: Մեր կարծիքի <>` թողնում ենք ժամանակի ընկալմանն ու մեծարմանը:
ցավալի է, որ մարդիկ (կոնկրետ այս դեպքում` Արտյոմը)մեկ-երկու գիրք կարդալուց, կամ մեկ-երկու հեղինակի անուն լսելուց հետո փորձում են մի ամբողջ ժողովրդի գրականության մասին նման սխալ ու անհիմնավոր կարծիք հայտնել և հրապարակել:
Այո, Արտյոմի նշած հեղինակների ստեղծագործություններում հիմնական հերոսը ԺՈՂՈՎՈՒՐԴՆ Է, և ինչ որ տեղ ստվերում է մնում անձը, անհատը: Բայց, դա այն ժամանակվա պահանջն էր:
ԲԱՅՑ, ես հայ գրականությունն ունի նաև բազմաթիիիիիիիիիիիիիիիիիվ օրինակների, որտեղ խոսվում է անհատի, անձի մասին: Երևի Արտյոմը տեղյակ չէ դրանց …
Հավանաբար… Այդ պատչառով լավ կլիներ, որ հեղինակը նախ և առաջ ծանոթանար Վարդգես Պետրոսյանի, Հրանտ Մաթևոսյանի, Ակսել Բակունցի, Համո Սահյանի և էլի մի քանիսի գործերին, նոր նման տեսակետ հրապարակեր:
Հ.Գ. ողբալ կարելի է որոշ մարդկանց այն կարծիքների (կամ, գուցէ հենց մարդկանց) վրա, որոնք այդպես էլ չեն հասկացել Թումանյանի, Րաֆֆու, Չարենցի և շատ այլ ուրիների ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ լինելու փաստը, բայց դա ել մեր մեղքն է, որ չենք կարողանում մեր արժանավորներին, ինչպես հարկն է ներկայացնել:
Զորոյին
Հեղինակի այսպես ասեմ ձեռնոցը սխալ է նետված, դրա համար եմ ասում , ասա ինչ ես կարդացել: Օրինակ քո նախընտրածներց արդեն պատկերացնում եմ քեզ , որ չես կարդացել ասենք Վարուժան, դե լսիր, եթե իհարկե արեւմտահայերենի խնդիր չունես, տես ինչ հրաշք է, հենց առաջին տողը.ամբողջը չեմ կարող գրել,ակիզբն է սա.
Լույսը
Կ’երթամ աղբյուրը լույսին….
Ուղին երկար է.սալարկված է ուղին
Կայծքարերով, ցանված`մուրտի փուշերով.
Ուղին շեղ է ճառագայթի մ’հանգունակ:
Անկե կ’ելնեմ`հենլով դողդոջ ծունգերուս,
Արյունս տաք կը բխի:
Հեվքն է կուրծքիս, թարթիչներուս վրայ`փոշին:
Սիրտս սափորն է դատարկ,
Ու ես կ’երթամ դէպ ի աղբյուրը լույսին………
Անիին
Հարգելի Անի արեւմտահայերենի խնդիր չունեմ: Ավելին ասեմ` իմ սիրած գրողներից մեկը արեւմտահայերեն է գրում` Խոսքս Զահրատի մասին է: Ինչ վերաբերում է Վարուժանին` հա շատ բաներ կան, որ ինձ դուր է գալիս իր գործերից, բայց համաշխարհային չի էլի… Իմ տպավորությամբ հայ գրականությունը համամարդկային համարողները, իրականում համաշխարհային ոչ մի լուրջ գրողի չեն կարդացել….
Զորոյին
շատ հետաքրքիր էր Զորո կոմենտդ, ուրմեն ասեմ, որ ես հայ գրականություն սկսել եմ կարդալ համաշխարհայինից հետո: Ու միշտ վախեցել եմ սկսել կարդալ հայ գրականություն: Բայց երբ սկսեցի կարդալ, տեսա որ մենք էլ ունենք էդ չափանիշների գրականություն:Ես հիմա քեզ կասեմ այն գրքերը կամ հեղինակները,որոնք ինձ համար պաշտելի են:Ռուսերեն չեմ սիրում, բայց պաշտում եմ ռուս գրականությունը,Դոստոեվսկին, ինչ ասեմ,երեւի տարի չկա որ չվերընթերցեմ համարյա բոլոր գրածները,ամենա-ամենաս է իմ:Գարսիա Մարկեսը ուղղակի կյանքի նկատմամբ իմ պատկերացումներս փոխել է:Դե էլ չեմ ասում Տոլստոյը: Տոլստոյի “Փոքրիկ սատանան ու գյուղացին”գլուխգործոց է ինձ համար:”Ալքիմիկոսը” էլի ազդեցություն է թողել մեծ: շեքսպիր չեմ ասում, որ չասես շաբլեն բաներ եմ ասում, բայց էլի շատ եմ սիրում: ուֆ լիքն են:
Զահրատին ես շատ լավ գիտեմ,ուղղում անեմ, ինքը ոչ թե գրում է, այլ գրում էր, քանի որ արդեն մահացել է ,պոլսահայ, իրեն համարել սիրելի,կարող ես, բայց կներես….. Վարուժանի մասին դե էլ չեմ ասում:հետո մի բան էլ,կարող ես ասենք վրացական, էստոնական,տո չգիտեմ լեհական հունգարական գրականության համաշխարհային օրինակներ բերել, ինչ եք ուզում էս մեր փոքր ածուից, էսքան էլ որ կանք ու տվել ենք, կը բավէ:հոգնեցա:այ մարդ Զոհրապի “Ճիտին պարտքը”, “Զաբուղոնը” ,մի խոսքով …………էլ չեմ գրելու,էս երեխեն կմեծանա կհասկանա/խոսքս հեղինակի մասին է/ իսկ դե դու արդեն պարզ է ով ես, հաւատա, գիտեմ ով ես, էս երեխու “քաւորն ”
Փնովելը միշտել հեշտ է, ավելի դժվար է խորանալ և գիտակցել ստեղծագործության մեծությունը:
Հարևանի հարսը միշտել սիրունա: Փորցեք ձեր հարսին ավելի ուշադիր զննել,միգուցե նա ավելի գեղեցիկ է:
Չեմ կարծում, որ քննարկմանը մասնակցողներից գոնե մեկը իրավունք ունի քննադատել մեր գրողներին:
Մենք ունեցել ենք այնպիսի ստեղծագործողներ, որոնք համաշխարհային գրականության մեջ անհաս բարձունքներ են:
Տղայ ջան դուն դեռ շատ փոքր ես ՀԱՅ գրականութեան մասին կարծիք տալու։ Կը կարծեմ որ դուն աւելի շատ հայ ժողովուրդի պատմութեան գիրքեր կարդացած ես քան գրական։ Վարուժանի կիսանդրին դրուած է Կանտի համալսրանին մէջ (Պելճիքա) պարոն քննադատ։ Արդեօք քանի՞ գրողի անուն գիտես, որոնց համարում ես համաշխարհային՜ ու նման փառքի արժանացած են։
Նաեւ կ’ուզեմ աւելցնել,որ մեր գրականութեան ոսկեդարը տասնըիններորդ դարու երկրորդ կէսէն քսաներորդ դարի առաջին քսանամեակն է։ ես խորհուրդ կու տամ երիտասարդ որ քիչ մը հայ գրականութիւն ԿԱՐԴԱՍ ՈՒ ՀԱՍԿՆԱՍ։ Կարդա երուխան Զօհրապ ,Օշական, Պարոնեան, Ինտրա, եղիա Տէմիրճիպաշեան, Վազգէն Շուշանեան, Արամ Հայկազ, Լեւոն Շանթ։ Նախ ասոնք կարդա եւ փորձէ հասկնալ։ եւ Յետոյ կը խնդրեմ որ ինձ ըսէ ո՞ր օտար գրականութեան մէջ կան նման մեծեր։
Արամ, Վարուժանի կիսանդրին Գենտում չկա, ճշտեք ձեր տեղեկությունը, այնտեղ միայն հուշատախտակ կա գրադարանի պատին փակցված:
Ես մեր գրականությունը շատ էլ սիրում եմ, բայց դա համաշխարհային չէ, որովհետև աշխարհում չի ընթերցվում ու մասսայական չէ ինչպես օրինակ Դոստոյեվսկին կամ Մարկեսը: Իմ կարծիքով հեղինակն այդ իմաստով էր ասում որ այն համաշխարհային չէ:
Տյոմ, գրում եմ առանց մեկանբանությունները կարդալու. Այն միտքդ, որ մեր գրականությունը լավն է, բայց լոկալ է շատջ-շատ համաձայն եմ. Անիմաստ է, սաղ կայնք դա եմ ասում, մանավանդ մերպատմավեպերը. իսկ համաշխարհային գրականությանը ծանոթանալուց հետո,կ արդեն այդ փոքրությունն ու լոկալությունը հասկանում ես:Մ Դա դա չի վերաբերում, ասենք, Նարեկացուն
Անիին
Հարգելի Անի քանի որ դու գրել ես, որ էլ չես գրելու, չեմ ուզում այնպիսի բան գրել, որը պատասխան կակնկալի:
“Զահրատին ես շատ լավ գիտեմ,ուղղում անեմ, ինքը ոչ թե գրում է, այլ գրում էր, քանի որ արդեն մահացել է ,պոլսահայ, իրեն համարել սիրելի,կարող ես, բայց կներես…..”
Ինձ համար նորություն չէ, որ Զահրատը այլեւս ոչ է: Համենայնդեպս շնորհակալություն ուղղումների համար: Բայց երբ ասենք Թումանյանի գործերից ենք խոսում, չե?նք ասում “Թումանյանը գրում է”, կամ “Թումանյանն ասում է…” : Կարծում եմ հասկանալի է, թե ինչ նկատի ունեի “գրում է” ասելով:
“էլ չեմ գրելու,էս երեխեն կմեծանա կհասկանա/խոսքս հեղինակի մասին է/”
Տեսնում ե?ք, այ հենց սրա մասին էի ասում: Եթե մեկը ինչ-որ բան է գրում, որի հետ մենք համաձայն չենք, սկսում ենք ոչ թե ասածի շուրջ բանավիճել, այլ հեղինակի: Ինչո?ւ է երեխա, որովհետեւ իր կարծիքի հետ համաձա?յն չեք: Շատ խնդալու ա…
“իսկ դե դու արդեն պարզ է ով ես, հաւատա, գիտեմ ով ես, էս երեխու “քաւորն ””
Սա նույնի շարունակությունն է: Եթե 2 հոգու կարծիք մի բանի շուրջ համընկնում է ամենառաջինը փորձում ենք ինչ-որ ազգակցական կապ փնտրել:
Չէ հարգելի Անի, ես Արտյոմի “քավորը” չեմ, ոչ էլ քավորը… Պարզապես ինչ-որ առումով իմ ու հեղինակի կարծիքները համընկել են, ասենք այնպես, ինչպես նախագահի ու վարչապետի ազգանունները…
http://www.youtube.com/watch?v=FRn7tCKWiL0
Veronshyal hasceum ktesneq Ijevani xaytarakutyun
Artjom jan, hamazajn em qo verjin parberutyan het. gites haj groxnery mi karevor ban en moracel. araj grum ein, vorovhetev tpagir girq bolory kardum ein, bolorin hetaqrqrum er sery, davachanutyuny…..hima mi karevor ban en moranum haj groxnery, petq e naev greluc araj mtacen shukajum irenc sparoxunakutyan masin, te vorqan yntercox kunena, mek el tesar meky vercrec u filmi scenar sarqec, inz tvum e henc sa e pakasum meronc. Orinak, hima kardum em Mark Levin, groxy enpes e grel ir girqy, vor ajn arden isk patrasti filmi scenar e, u mi qani amis anc ajn hastat film kdarna, ete iharke arden chi darnum. te che meronc, vor toxnes kasen haj eritasardy girq chi kardum, mi lav ban greq tesnenq chi karda.
Հարգելի գրքասեր բարեկամներ, Ձեր ուշադրությունը հրավիրում եմ “Տեսակետների խաչմերուկ” հետևյալ թողարկումը.
http://www.azatutyun.am/video/9694.html
Երեւանը 2012 թվականին կկրի գրքի համաշխարհային մայրաքաղաքի տիտղոսը !!! Յունեսկոյի որոշմամբ…