Դեռ չէինք հասել Ջավախք, արդեն գիտեինք` ինչ էլ նկարենք, ում հետ էլ խոսենք, վրացական իշխանությունների գաղտնի գործակալները մեզ հետեւելու են: Սահմանի վրա երկար-բարակ բացատրեցինք, թե ով ենք, Բանաձեւն ինչ է, ուր եք գնում ու ինչ ենք նկարելու: Մանրամասն ուսումնասիրեցին մեր փաստաթղթերը: Արդեն Ջավախքում մեզ դիմավորող ախալքալաքցիները հաստատեցին` մեզ ամբողջ ընթացքում հետեւում էր ինչ-որ սպիտակ ջիպ: Նկարահանումների ժամանակ Ախալքալաքի ղեկավար մարմինները դժվարությամբ էին պատասխանում մեր հարցերին. տեսախցիկն անջատելուց հետո էին անկեղծանում, բայց բացեիբաց հարցազրույց տալ չէին ցանկանում:
Շրջանային վարչության աշխատակիցներից մեկը վարչության միջանցքում անկեղծացավ. մի քանի ամիս առաջ պատրաստել էին Ախալքալաքի ինտերնետային կայքը, Թբիլիսիից եկել, տեսել, չէին հավանել, նախ Ջավախքը դարձրել էին Ջավախեթթի, ապա ընդհանրապես փակել կայքը ու հորդորել բացել նորը: Նոր կայքի բովանդակությամբ արդեն զբաղվում է վրացական կողմը: Կայքի հայ պատասխանատուն չցանկացավ այս մասին խոսել, պատճառաբանությունն առավել քան հասկանալի էր. եթե իրեն վաղն աշխատանքից ազատեն, մենք իրեն օգնել չենք կարողանա:
Հարցազրույցներից հետո մեր զրուցակիցներից մի քանիսը պատմեցին, որ մեր հեռանալուց հետո իրենց զանգել, հետաքրքրվել են, թե ով ենք, ինչ էինք ուզում: Երեկոյան արդեն մեր հյուրանոցի հյուրասրահում հանդիպեցինք մի թուրքի: Հյուրանոցի տնօրենը` ջավախցի մի պապիկ, խնդրեց թուրք գործարարի կոտրտված անգլերենը թարգմանել, մի կերպ հասկացանք, թարգմանեցինք: Թուրքն իրեն չկորցրեց, հարցրեց, թե որտեղից ենք, մենք էլ պատասխանեցինք:
Հետո միամիտ դեմքի արտահայտությամբ հետաքրքվեց, թե ինչպես է, որ վրացական պետության այս տարածքում այսքան հայ է ապրում: Դե մենք էլ չզլացանք ասել, որ Ջավախքը պատմական Հայաստանի տարածք է եւ պարզապես Վրաստանի կազմում է, եւ, ամենեւին էլ, տարօրինակ չէ, որ բնակչության գերակշռող մասը հենց հայերն են: Թուրքը հայացքը թեթեւակի բարձրացրեց իր նութբուքից ու ասաց` I know` ես գիտեմ:
Պարզ է, որ գիտեր, պարզապես մեզ էր փորձում: Ախալքալաքում թուրքի առկայությունն ամենեւին էլ չզարմացրեց մեզ. թուրքերը վրաց իշխանությունների հետ սերտ հարաբերությունների մեջ են, Ախալքալքում էլ բիզնես ու էլի շատ գործեր ունեն: Մի պահ բուռն ցանկություն առաջացավ հակառակ հարցաքննություն անել ու հարցնել, թե թուրք-մեսխեթների վերաբնակեցման թուրք-վրացական գործակցության մասին ինչ գիտի թուրք գործարարը, բայց զսպեցի ինձ:
Հուսով եմ, որ Արցախի հայ ժողովրդի ինքնիշխանության հարցը միջազգայնորեն ամրապնդելուց հետո կանցնենք Ջավախքին: Ար
Ես էլ հույս ունեմ դու ու քո նմանները մի քիչ խելք կհավաքեն գլուխները։
Ինչ Ջավախք ընկեր ջան? Մենք չենք կարում մի փոքր Հայաստանում յոլա հեթանք, մնաց Ջավախքի մասին մտած ենք.
Հայության մի մասն իրենց անիմաստ ու անպատասխանատու արտահայտություններով ստիպում են, որ զայրանամ: Մի արտահայտվեք…
Ար
Եթե բանավիճելու ունակություն ունեք կոնկրետ թեմաների շուրջ, խնդրեմ: Այլապես, անպատասխանատու խոսքերի տակից դուրս չեք գա: Ար
Էստեղ են ասել-աղնա կերել մատաղը!!!եթե արցախի հաղթանակը ռազմավարական ու հոգեբանական մեծ նշանակություն ուներ Հայաստանի համար Ջավախքը տնտեսական ու բարոյական շաատ կարեվոր նշանակություն ունի Հայքի համար առանց որի Նրա ապագան պատկերացնելը ուտոպիա է!!!ու հետո վերջի վերջո եդ պոռնիկներին[վրցի] իրենց տեղը պետք է ցույց տալացվի? թե ինչպես միշտ պոռնիկությամբ ջրից չոր պիտի դուրս գան?
Յոլա չգնացողները ողջ ազգի մեջ մի քանի տոկոս են կազմում: Ամբողջ ազգին անուն մի կպցրեք որոշ մակաբույծների, պորտաբույծների և ձրիակերների արարքներին նայելով: Ողջ ազգը քցող, գողացող, նախանձ, անգրագետ,… չէ: Եթե մեր ազգն այդպիսին լիներ մի քանի հազարամյակ չէր գոյատևի, պետականություն, մշակույթ, ճարտարապետություն,… չէր ունենա:
Եթե այսօր սկսենք մեր ազգի քցող, գողացող, նախանձ,… զավակների(իրենց համար արդեն ուշ է) զավակներին կրթել ու դաստիարակել, հաստատ կունենանք մեր երազած պետությունը:
Իսկ եթե աչք փակենք բոլոր անարդարությունների վրա, փորձենք շրջանցել օրենքները,… ապագայում շատ ու շատ առիթներ կունենաք մեր պետությունից ու ազգից բողոքելու: Ար
Բարեկեցիք ազգ դառնալուց հետո կմտածենք Ջավախքի ու Մեծ Հայքի մնացած գավառների ու նահանգների մասին:
Յուրաքանչյուրը պետք է սկսի իրենից: Ար
Xexch javaxk.. misht Zohel enk ed hoxn u ed hoxi hayerin hanun urish anhaskanali gaxaparneri..hima xexch joxovurdy chgiti zulvi Hay mna te trkana… shutov 5000 turk mesxetinciner en bnakvelu Javaxkum Karavrutyan voroshmamb inchy kberi kam amboxjutyamb hayataputyan kam nor konfliktneri u hetebankum noric hayataputyun ev asjpes mas mas menk korcnum enk mez u mer patmutyuny..apsos
Մեսխեթինցի թուրքերով արդեն տաս տարի ա վախեցնում են։ Կարծես մենակ մեսխեթինցիները չեն ուզում գալ, ով էլ գալիս ա, առաջին ջավախյան ձմռանից հետո հետ ա գնում։
Իննսունականներին Ջավախքում փաստացի վրացական իշխանություն չկար, վրացական օրենքները չէին գործում, նույնիսկ տարադրամը հայկական էր։ Հիմա, վրացական պետությունը ոտքի ա կանգնել, փորձում ա իր սահմաններում կարգուկանոն մտցնի ու լավ ա անում։
Գայ ջան, չենք կորցնի, այ կտեսնես, առաջին դեպքը չի: Խաղաղություն ես ուզում, պիտի պատերազմես- սա միակ ճշմարտությունն ա: Ի դեպ, շուտվանից պատերազմ չի եղել, արդեն վախտն ա:
Ես զարմանում եմ, ինչքան կարելի է ջայյլամի քաղաքականություն վարել ու անտարբեր լինել, եկեք ամեն ինչ թողնենք վաղվան, մտածենք, որ Ջավախքը կսպասի, ու մինչեւ մի օր արթնանաք, էլ Ջավախքի երես չենք տեսնի:
Ba vonc, es mi paterzam@ horov-morov arecinq, hima el nor@ sksenq. Tqatz qani mard kmerni, inchqan erkir@ kqandvi, inchqan zargacman mej het k@nknenq, inchqan mard kpaxni. Ba vonc -paterazm, kap chuni vor Axalkalakum et paterazm@ voch voq chi uzum, menq uzum enq ,karevor@ da a.
ba Turqian, chmoranaq. En ov er asum, Metz Hayqi mnacatz nahangner@. Iharke, gnacinq, henc hima, bolori dem miajamanak. Aveli karevor ban chka, menq el lriv resourcner@ unenq erkarajamket u arnaqam paterazmi. Txeq@ voenkomatnerum hert en kagnum, gnan krven, tshanmi chka, irar en xpum sahmanin.
Duq lriv kuyr eq.
Arshak Mkrtchyan-ին. Ես էի ասում Մեծ Հայքի մնացած նահանգները: Բայց նաև ասում եմ, որ Մեծ Հայքի մասին պետք է մտածենք միայն ամուր պետություն կառուցելուց հետո: Ար
Arshak jan minchev xeloqy ira resursnern e hashvum, xelary getn ancnum e!!!ete harcy xagag lucum ynena voch voq el chi uzena paterazm:aveli shut paterazmy erbeq el cankutiamb chi linum ail partadrvac hatkapes erb vor ain nvachogakan bnuiti che ail azatagrakan:
Արշակ, ոչ ոք կույր չէ, ու ես, անձամբ չեմ ասում, պատերազմ լինի,ես էն Տիգրան Մեծի Ծովից ծով Հայաստան-ի ուտոպիական երազանքներով ապրողներից չեմ, եվ հետո, ասենք Արցախի պատերազմը եղավ, եւ?? ինչ-որ մեկն ապրում է այդ հողերի վրա, ախր հողն ինքնանպատակ չէ, վերաբնակեցումն ուր? կորավ: Ես ընդամնենն ասւոմ եմ, որ մենք պետք է նայենք Ջավախքի ուղղղությամբ, քանի որ վրացական իշխանությունը շատ սահուն վերացնում է ամեն մի բան, որ հայկական է, իսկ վերջում բնաը կհասնի հայերին, ու ոչ թե Ջավախքը, որպես հող կկորցնենք, այլեւ ջավախցիներին, հայերին կկորցննեք
eeeeee cavnert tanem javaxqi masin moraceq,,,duq patkeracnum eq hayastani vichak@ ete vrastani het el konflikti mej mtnenq,,,,et vichakum mi or el chenq dzqi,,,hayastan mtnox apranqneri 70%-ic avelin vrastanova mtnum,,,tenc lav chei ekeq parsikneric el arevelyan hyastan@ uzenq,,,inch vat klini vor urmi lchum kloxananq amar@,,,inch exela exela etqani tex@ es mi bur hox@ aveli lava zargacnenq,,,voch te javaxqi masin erazenq,,,mer paper@ sxalner en arel,,,et sxalner@ uxelu jamanak@ hima chi,,,et jamanak@ kga,,,verj@ mi ban hastata,,,voch mi petutyan sahman haverj chi exel,,,u chi el lini…
armo, քո ցինիզմն ինձ համար վիրավորական է: Ոչ ոք չի ասում, թե ետ բերենք,ու շատ հիմար համեմատություն էր պարսիկների, Արեւելյան Հայաստանի,ու էլի չգիտեմ, ինչերի հետ, պարզապես ծիծաղելի է, ես ասում եմ, մարդիկ կան, մարդիկ են ապրում Ջավախքում, հողի, վերացական բաների մասին չենք խոսում:
Manu jan chisht es asum mardik en aprum,,,bayc mi moraceq vor et mardik normal erkrum en aprum,,,vortex orenqner@ gorcum en,,,erkri ishxanutyunnern el joxovrdi masin en mtacum voch te iranc grpanneri,,,menq piti erazenq vor mer erkirn el motikanar vrastanin,,,,es mi qani tarva @ndacqum menq 10tarov het mnacinq irancic,,,nenc vor lav el aprum en iranc masin mi mtaceq,,,aveli lava mer masin mtacenq…
Արմո, հիմա էլ ինձ ապշեցրեց քո անտեղյակությունը: Վրաստանը գուցե լավ, օրենքի երկիր է, բայց դա վրացիների ահմար է եւ ոչ ջավախցիների, եթե այդ մարդիկ նույնիսկ հայոց պատմություն չեն անցնում, կամ հայոց լեզու, դրա լավը որն է: Ես լավ բան չեմ տեսնում: Բոլոր լավ բաները իրենց համար չեն, գուցե փողոցներն ասֆալտապատելե ն, բայց դա Վրաստանի կառավարությունը չի արել, դա արվել է Հազարամյակի մարտահրավերներով, ի դեպ, հայեր շատ քիչ են ներգրավված եղել այդ աշխատանքներում: Հիմա էլ վրացական անձնագրով չեն կարողանում գնալ Ռուսաստան աշխատելու, ընդհանրապես կտրվել են ամեն ինչից:
ova asum hayeren chen ancnum,,,kam hayoc parmutyun chen ancnum,,,lav el ancnum en,,,ba inch eiq uzum et voe mi joxovurdna urishi tirapetutyan tak lav aprel,,,asfalti masin eq xosum,,,vor marzerov mi qich shrjeq ktesneq vor mer marzerum hazar angam aveli vat vichaka,,,et javaxqum cher vor Mashtoci ardzan ein bacum,,,ba duq giteq vor Haxarcni vanq@ mi arab sheixi poxerov en veranorogel,,,,ba amot chi,,,es orinak dra hamar getinn em mtnum….
Արմո ջան, ես եմ ասում, որ չեն անցնում, հայոց լեզվի դասերը կրճատելե ն, ավելացրել են վրացերենը, հայոց պատմություն ընդհանրապես չկա ծրագրով, իսկ լավ ապրելուց դու էիր խոսում, բարեփոխումներից, բաներից Վարստանի, ես չեմ էլ ասում, թե այլ պետությունում լավ պիտի ապրեն, բայց գոնե պիտի հարգվեն միջազգային կոնվենցիաները, լեզվի, կրոնի սահմանադրական իրավունքները:
Manu jan minchev qo erkrum sahmanadrakan iravunqner@ chhargven du ches kara harevanit partadres vor inq@ hargi,,,erp vor amen inchum khasnenq iranc en jamanak el irancic kpahanjenq hargen mer hayrenakicneri iravunqner@…
Արմո, ես պարզապես, հրաժարվում եմ շարունակել մեր բանավեճը, դու անդադար մի բան ես, ասում, հետո` մի այլ բան: Արի չվիճենք: Ես միամիտ չեմ, եւ ալվ գիտեմ, որ նախ մեր երկրում պետք է հարգվեն մեր իրավունքները, հետո մյուսներից պահանջենք: Իմ բողոքը դրա դեմ չէր, իմ բողոքը քո գրածների դեմ էր, նախ ցինիզմ, թե իրենք շատ լավ են ապրում, մոռանալով, որ ես ոչ թե Թիֆլիսի կամ Վրաստանի մասինե մ խոսում, այլեւ Ջավախքի, հետո էլ, անտեղյակություն, թե ով է ասում, հայոց լեզու չեն անցնում: Հետո էլ սկսեցիր գրել բոլորին ահյտնի ճշմարտություններ, թե մեր երկրում էլ չեն հարգվում սահմանադրական իրավունքները: Կոնկրետացիր:
Uzum em shnorhakalutyun haytnel vor dzer toxarkumnerum endgrkel ek nayev Axalkalaki masin. Ev uzum em mi irakan depki masin patmel cez vstah em khetakrkri. Kars-Axalkalak janaparhi bacvelun pes turkere apranq en berum u vajarum,verjers Axalkalaki shjani Dadesh gyuxum turkeric gnvac gorgeri vra dagax mejnel erexai,knoj,txamardu patkernere patkervac exel vore haytnaberel en gishere erb ayd patjere gorgi vra fosfori nman erevacele. Ardyok naxazgushacume sa, che vor turke mnume turk.
nax et cinizm chi ayl chshmartutyun,,,mi moraceq vor javaxq@ vrastani mayraqaxaq@ chi vor hamematum eq erevani het,,te vat en aprum,,,et parza vor erevanciq avelilav en aprum qan javaxqum,,,dra hamar em asum vor marzerum lineq khaskanaq vor mer marzeri mecamasnutyun@ aveli vat vichakuma qan javaxq@…
Ամեն անգամ այսպես է լինում Ջավախքի այցելությունների ժամանակ, երբ հոգնեցնում են իրենց հետապնդումերով: Նախ շատ եմ զարմանում այս մեկնաբանությունների վրա քանի, որ շատ քչերի մոտ լրջություն նկատեցի կապված Ջավախքի ռազմավարական նշանակության հետ եվ ըստ այդ մի քանի բան գրեմ կետային տարբերակով`
1.Ջավախքը Հայաստանի պատմական տարածքներից մեկն է: Եվ եթե Արցախը Հայաստանի սիրտն է, Սյունիքը ողնաշարը ապա Ջավախքը թոքերն է Հայաստանի եվ այն պակաս կարեվոր չէ:
2.Սպասելու խնդիրը ընդմիշտ Ջավախքին կտանի դեպի Նախիջեվանի ճակատագրին, քանզի այսօրյա Ջավախքյան հիմնահարցը որքան հետաձգվի այնքան կվրացականացվի եվ կհայաթափվի այն:
3.Ջավախքը եվ նաեվ շատ ցավով եմ ասում Հյուսիսային Լոռին` ցավով որովհետեվ Հյուսիսային Լոռու անվանումը գնալով անհետանում է ասպարեզից Հայաստանին արտաքին աշխարահ կապող միակ օղակներն են: Եվ նաեվ եթե մենք ինքներս ՀՀ մարզերը փորձում են համեմատական դնել Ջավախքի հետ մեկ հարց տամ? մարզերը սոցիալապես անապահով են ինքս մարզից եմ, բայց մարզը լքելով մարզ չենք կորցնում նույնը կարող ենք ասել Ջավախքի տարբերակում?
4. Ջավախքը մի կապ է ապագա ,,Մեծ թուրանի,, համար, քանզի նայեք քարտեզին կտեսնեք ամենը: Գումարած դրան թուրք մեցխեթների ղեկավար իբրահիմ բուրհանովի բնակեցումը Ախրքալակում, Վաթան կոչվածի մուտքը դեպի Սամցխե Ջավախք եվ Ծալկա, Հյուսիսային Լոռի: Նաեվ Հյուսիսային Լոռու Մամեյ գյուղում ծպտված գործող ադրբեջանական կոմիտեների հաստատում….
Այս ամենը ուղղակի մեզ մտածելու շատ բան է տալիս… Եթե նաեվ ավելացնենք Ջավախքահայության բռնաճնշումները, հայաթափումը, մշակույթային Եղեռնը, կեղծարարությունը կրթական համակարգում եվ այլն… Ու վերջում ավելացնեմ փառք ու պատիվ Ջավախքցիներին, որայսպես պայքարով ապրում են այնտեղ…
Եվ մի ավելացում անեմ`
Եթե ոմանք ասում են Հայ տեսակը քծվողա, վատնա էտ չի նշանակում, որ բոլորն են այդպիսին: Հայ տեսակը արի եվ ուժեղ տոկուն տեսակ է, հերիք եղավ փնովելուն: Ես էլ եմ Հայ եվ իմ շրջապատում էլ Հայեր են, բայց ոչ մի նման կեղտոտ որակման շրջանակում չկան: Եվ նաեվ մի խորհուրդ սահմանապահ տղաների ցավը տանեմ, հենց հիմա սահմանի վրա կանգնած մեր զինովորները մեր անվտագություն են պահում, եղել եք Օմարում, Հովազներում, Գյամիշ կամ 00 պոստ? Տեսել եք իրենց ընկերական ու ջերմ հարաբերությունները? Չեմ կարծում տեսած լինեք Երևանից հեշտ է ասել, մասնակի դեպքեր միշտ էլ եղել էն ուղղակի չի լուսաբանվել, այստեղի դաստիրակութայ արդյունքն են դեպքերը: Բա ինչու Բալուջայում կամ Յանշակում չեն լինում ? Կարող եք պատասխանել հարգելիներս?
Իսկ Ջավախքը մերն է լինելու միանշանակ… Մեկա Արցախի ժամանակ էլ շատերը նստած կռիվ չէին ցանկանում փախնում էին, բայց հաղթեցինք հիմա էլ կհաղթենք մի մտածեք կռվողը էլի կկռվի չի նստի դիվանին կամ գլուխը փափուկ բարձին չի դնի…
Արմո, ես եւս մեկ անգամ, բայց հուսով եմ, վերջին անագմ եմ ասում, դա դու էիր համեմատում Թբիլիսիի հետ Ջավախքը, դու էիր ասում, որ իրենք շատ լավ են ապրում, որ բարեփոխումներ են եղել, որ իրենց իշխանությունները լավ են, ես քեզ հիշեցրեցի, որ Ջավախը ոչ մի կապխ չունի Վրաստանի բարեփոխումների հետ, եւ դա Թբիլիսի չէ:հուսով եմ, հասկացար:Ու ես երբեք չեն համեմատել Ջավախը Երեւանի հետ, խորհուրդ եմ տալիս, ավելի ուշադիր կարդալ քո թոմենթները, ապա նոր պատասխանել ու մեղադրել ինձ
մանվել ջան, շատ շնորհակալ եմ քոմենթիդ համար, իսկապես, ուրախ եմ, որ գրել ես, հուսով եմ մարդիկ իրենց եսից, ցինիզմից ու քթից այն կողմ կտեսնեն,թե իրականանում ինչ կատարվում: Ու Վրաստանի բարեփոխումներից խոսելուց առաջ, կհիշեն, որ Ջավախքը Թբիլիսի չէ
Ես նույնպես շնորհակալ եմ նման նյութի տեղադրման, Ջավախքի այցելության եվ ամենի համար: Եվ ուրախ եմ, որ կան Ձեր նման Հայ մարդիկ ովքեր մտահոգ են իրենց հայրենակիցների համար: Ուղղակի ոմանք տեղյակ չեն, այն պարզ պատկերացմանբ քանզի չեն եղել եվ ներքին շատ հարցերից տեղյակ չեն: